Ruma kroz istoriju
Ruma kroz istoriju
Ruma kroz istoriju
Uvod
Nastanak
Grad Ruma
Razvoj
20. vek
Poznati Rumljani
Foto galerija
Gradovi

Uvod

Viševekovnom kontinuitetu kulture i civilizacije na ovom području najviše je doprineo povoljan geografski položaj Rume. Ruma je smeštena u središnjem delu Srema, skoro na južnim obroncima Fruške Gore, na nadmorskoj visini od 111 metara. Konfiguracija terena, plodna zemlja i pitomi pejzaži centralnog Srema oduvek su bili privlačni za naseljavanje. Nedostatak većeg vodenog toka uspešno su nadoknađivala tri rumska potoka, koji su našli mesto i u grbu grada, a od skoro, u neposrednoj blizini Rume je izgrađeno i jedno veštačko jezero. Pored Rume su uvek prolazile glavne saobraćajne komunikacije, povezujući je sa većim gradskim centrima u njenoj neposrednoj blizini (Beograd, Novi Sad, Šabac), što se povoljno odražavalo na njen razvoj.

Ruma je privredni i kulturni centar istoimene opštine, koju čine teritorije 17 sela, ukupne površine 578 km2. Po poslednjem popisu stanovništva obavljenom 1991. Ruma ima blizu 30.000 stanovnika. Po nacionalnoj pripadnosti najbrojniji su Srbi, a zatim slede pripadnici raznih nacionalnih manjina (Hrvati, Mađari, Nemci...).

Najveći broj stanovništva je zaposlen u industriji i poljoprivredi. Kao tradicionalno poljoprivredni region Ruma i danas poseduje solidnu osnovu za razvoj ove delatnosti, bilo kroz individualni sektor, bilo kroz odgovarajuće industrijske grane (prehrambena, kožarska, drvna, industrija poljoprivredne pneumatike). Ruma, takođe, ima i dugu tradiciju u trgovini, a u tom pogledu je svakako najpoznatiji rumski vašar koji se održava svakog trećeg u mesecu. Nažalost, zanatstvo, koje je nekada takođe bilo zaštitni znak Rume, postepeno zamire i preseljava u istoriju.

Kulturni život u gradu se odvija pod okriljem nekoliko ustanova kulture. U Kulturnom centru, Zavičajnom muzeju i Gradskoj biblioteci se redovno održavaju bioskopske i pozorišne predstave, koncerti, promocije knjiga, likovne izložbe i druge kulturne manifestacije među kojima je najznačajnija Festival muzičkih društava Vojvodine.

Sport i rekreacija zauzimaju značajno mesto u životu Rumljana. Pored brojnih terena za fudbal, rukomet, košarku, tenis i drugo, u centru grada se nalazi i moderan Sportski centar sa svim sadržajima karakterističnim za jedan ovakav objekat. U njemu se održava većina sportskih dvoranskih takmičenja u raznim sportovima, gde Rumljani dostojno reprezentuju svoj grad.

Brigu o obrazovanju i vaspitanju mlađih naraštaja preuzele su četiri osnovne škole, nekoliko stručnih škola i Gimnazija, dok za mlađi uzrast postoji nekoliko predškolskih ustanova. Stari i nemoćni ljudi potrebnu pažnju i negu mogu naći u Gerontološkom centru. Za zdravlje Rumljana se brine dobro organizovana i opremljena zdravstvena služba, stacionirana u modernom objektu Dom zdravlja. Verske potrebe Rumljana se zadovoljavaju u okviru tri pravoslavne i jedne katoličke crkve.

Blizina Fruške Gore i brojnih manastira smeštenih na njenim padinama čine Rumu zanimljivim za turiste željnih spoja prirodnih lepota i kulturno-istorijskih sadržaja. Hotel "B" kategorije u centru grada, nekoliko obližnjih motela, niz restorana i drugih ugostiteljskih objekata, kao i jedno veštačko jezero, mogu uspešno da se pobrinu za podmirenje njihovih drugih potreba.


Nastanak

Počeci organizovanog života ljudskih zajednica na široj teritoriji Rume, datiraju još iz praistorije. O tome svedoče brojni arheološki nalazi praistorijskih naselja, od kojih je svakako najznačajniji arheološki lokalitet Gomolava kod sela Hrtkovaca u rumskoj opštini. Prvi poznati stanovnici ovih krajeva bili su pripadnici raznih ilirskih i keltskih naroda (Amantini, Breuci, Skordisci…).

Na razmeđu dve ere, kao vesnici novog doba, u Srem je po prvi put došla rimska osvajačka vojska. Tokom godina, sve brojniji vojni logori na ovom području, polako su se pretvarali u naselja. Domorodačko stanovništvo je postepeno gubilo svoja etnička obeležja i prihvatalo rimsku kulturu. Srem je postao jedna od najvažnijih pograničnih rimskih pokrajina, sa Sirmijumom kao jednom od prestonica Rimskog carstva i zavičajem nekoliko rimskih careva (Decije Trajan, Maksimijan, Aurelijan, Prob…). Na teritoriji Rume se nije nalazilo neko veće rimsko naselje, ali je zato konstatovano više poljoprivrednih imanja, tzv. vila rustika (villae rusticae).

U vreme Seobe naroda (od III veka pa nadalje) razni germanski narodi, zatim Huni, Avari i Sloveni uništili su rimsku kulturu na ovom tlu. Više vekova nakon toga Srem je postao poprište sukoba Franaka, Bugara, Vizantije i Mađara, koji su svaki na neko vreme držali Srem pod svojom vlašću.

Pitanje značenja imena Ruma za sada nije rešeno. Najverovatnije se radi reči orijentalnog porekla koja je u ove krajeve došla sa Tucima, ali se ne isključuje i mogućnost da datira iz još starijih vremena. Naselje sa imenom Ruma prvi put se pominje u Sremskom defteru iz 1566/7. godine. Ruma je tada bila selo srednje veličine, razbacano duž obala Borkovačkog potoka. Stanovnici su bili Srbi, koji su se bavili zemljoradnjom i stočarstvom, a turskim vlastima plaćali porez. Takvo stanje je trajalo dva naredna veka.


Grad Ruma

Posle mira u Požarevcu 1718. godine, deo Srema u kojem se nalazila i Ruma za narednih 200 godina pripao je Habsburškoj monarhiji. Kada je 1745. godine u Sremu uspostavljena Vojna granica, kojoj je pripala i Mitrovica, baron Marko Pejačević je odlučio da izgradi novo sedište svog vlastelinstva. Opredelio se za teren u neposrednoj blizini sela Rume. Tako je 1746. godine na mestu današnje Rume počelo da niče novo urbano naselje, sa širokim i pravim ulicama, koje su se sekle pod pravim uglom. Prvi stanovnici su bili Srbi - iz okolnih mesta i sela Rume, kao i Nemci - doseljenici iz Nemačke. Iako su se bavili različitim zanimanjima - od zemljoradnje do zanatstva i trgovine - svi stanovnici su bili slobodni ljudi, što je za ono vreme bila značajna privilegija. Takođe, i sama Ruma je imala status slobodne varoši - Trgovišta, sa pravom na održavanje nekoliko godišnjih vašara i nedeljnih pijaca. Već 1747. godine (10. oktobra) održan je prvi vašar u Rumi uz učešće velikog broja trgovaca i zanatlija sa svih strana. Prvog januara 1749. godine baron Marko Pejačević, na skupštini meštana, dao je Rumi tzv. Slobodnicu, kojom je ona i zvanično postala privilegovano naselje, sa svojim grbom i pečatom. Svaki punoletni stanovnik Rume dobijao je građansko pismo, kojim je uvrštavan u red rumskih građana, sa svim pravima i obavezama koje su iz toga proisticale.


Razvoj

Već krajem 18. veka, Ruma je dobijala obrise, za ono vreme, tipične gradske sredine. Krajem 70-tih godina 18. veka (1779), kao zadužbina Marka Pejačevića, u Rumi je ustanovljena, jedna od retkih gimnazija u ovom delu Carstva. Važnu ulogu u suzbijanju kuge u ovim krajevima, odigrala je dobro organizovana zdravstvena služba. Pomenuta bolest, koja je prepolovila stanovništvo Iriga, zaustavljena je tik ispred Rume. U znak zahvalnosti Rumljani su na tom mestu, sa obe strane puta Ruma – Irig, podigli spomenik, tzv. "kipove".

Obeležje grada, Rumi su davali i brojni zanatlije i trgovci koji su nalazili interesa da u velikom broju žive i rade u Rumi. Kao trgovci su se posebno isticali Srbi i Cincari. Ovi poslednji su dolazili iz južnih krajeva Balkanskog poluostrva da trguju na Rumskom vašaru, i ne retko, zauvek ostajali u Rumi, postepeno se asimilujući sa starosedelačkim stanovništvom. Između ostalog, u Rumi su ostali zapamćeni po tzv. Grčkoj crkvi (danas Sošestvija svetog Duha), čiji su bili glavni finansijeri. Pored ove crkve u Glavnoj ulici, već od ranije su postojale Nikolajevska (1758) i Voznesenska (1761) pravoslavna crkva i katolička crkva Uzdizanje svetog križa (1813). Znatno kasnije, još jedna veroispovest dobila je svoj reprezentativni verski objekat – jevrejska sinagoga.

Naporedo sa razvojem gradskog života u Rumi, funkcionisalo je i Rumsko vlastelinstvo čiji je utemeljivač bio već pomenuti baron Marko Pejačević. Svoj zenit vlastelinstvo je dostiglo u drugoj polovini 19. i početkom 20. veka, kada su u okviru njega selekcionisane brojne napredne sorte žita i kukuruza. Slično je bilo i na polju stočarstva. O delatnosti ovog vlastelinstva svedoče brojna priznanja koje je ono dobilo na raznim međunarodnim izložbama. Vlastelinstvo je likvidirano posle Prvog svetskog rata agrarnom reformom.


20. vek

Period uoči Prvog svetskog rata bilo je vreme ubrzanog privrednog i društvenog razvoja grada. Ruma dobija izgled pravog gradskog naselja. Mnogi planovi su, međutim, ostali nerealizovani izbijanjem Prvog svetskog rata. Tada su se mnogi Rumljani našli u ratu koji ih je vodio protiv njihove slovenske braće, te su zato masovno napuštali vojsku ili izbegavali mobilizaciju. Neposredno po završetku rata, u Rumi je 24. novembra održana skupština, na kojoj su se delegati iz celog Srema izjasnili za prisajedinjenje Srema Srbiji.

Trend razvoja, donekle usporen u ratnim godinama, nastavljen je tokom 20-tih i 30-tih godina ovog veka. Otvaraju se trgovine, zanatske i manufakturne radionice, osnivaju se banke, otvaraju bioskopi, u nekoliko štamparija se štampaju knjige i novine koje prate politički, privredni, kulturni i sportski život grada. Iako je Ruma po svoj ekonomskoj snazi (najveća žitna pijaca u Kraljevini Jugoslaviji) i kulturnom nivou njenih žitelja već odavno spadala u red gradova, zvanično je taj status dobila tek 1933. godine.

Drugi svetski rat Ruma je dočekala kao jedno od središta nemačke nacionalne manjine u Vojvodini. Ulaskom nemačke vojske u Rumu, aprila 1941. godine, u gradu je ostanovljena okupatorska vlast. Uprkos tome mnogi Rumljani su se nalazili, najpre na obližnjoj Fruškoj Gori, a kasnije i širom zemlje, dajući svoj doprinos antifašističkoj borbi. Oslobođenje grada, 27. oktobra 1944. godine, Ruma je dočekala sa znatno smanjenim brojem stanovnika, jer je veći deo pripadnika nemačke nacionalne manjine uoči oslobođenja napustio grad.


Poznati Rumljani

Na kraju ovog osvrta na bogatu prošlost našeg grada, kao krunu svemu, treba pomenuti neke od Rumljana, koji su svojim životom i delom prevazišli okvire rumskog atara i postali nadaleko poznati. Tu spadaju: Atanasije Stojković – naučnik, književnik i pisac prve Fizike na srpskom jeziku, Teodor Filipović (Boža Grujović) – prvi sekretar Praviteljstvujuščeg sovjeta u Karađorđevoj Srbiji, Jovan i Konstantin Pantelić – slikari, Atanasije Teodorović – prvi profesor srpskog Liceja, Dimitrije Matić – državnik i zakonodavac, Teodor Toša Andrejević Australijanac – muzičar i mnogi drugi.


Linkovi

Ovaj sajt nastao je u saradnji sa Zavičajnim muzejem Ruma.
Sve dragocene podatke i arhivske slike obezbedio je kustos muzeja, Đorđe Bošković.